شیوه نقش پردازی در قالی های روستایی و عشایری

در هنر تزیینی ایران نقوش به دو دسته تقسیم می شود :

1- خطوط راست و شکسته

2- خطوط گردان

دسته اول که مورد بحث ماست باز مانده نقش های ابتدایی و پیش از تاریخ و نیز ابداعات و ابتکارات عشایر و روستاییان است .

بافندگان روستایی و عشایری ، در طول تجربه هایی که حتما بیش از هزار سال سابقه دارد به نوعی خروج جزیی از ملاک های طراحی صنعتی دست یافته اند که با هنر های دیگرشان یعنی شعرو موسیقی سازگاری دارد و از اولین طریق سبکی را در شیوه اجرای طرح و نقش ها ایجاد کرده اند.

(قالی بافت بخشایش قرن 10 ه .ق) 

 

 

در پایان قرن 13 ه . ق که متقارن با حکومت ناصرالدین شاه قاجار است بازرگانان تبریزی شروع به صادر کردن قالی از تبریز به ترکیه و سپس به اروپا کردند و به این ترتیب در این برهه زمانی توجه اروپاییان به قالی ایران جلب شد و بازارهای تازه ای برای این صنعت زیبا ایجاد شد و از این دوره بود که راه تجارت قالی ایرانی به اروپا باز شد . اولین قالی هایی که در این دوره وارد تجارت شدند قالی هایی بود که بنا بر سفارش مشتریان اروپایی بافته شد و بعد از آن قالی های کاربردی بودند که صادر شدند و پس از چند دهه قالی های کهنه را نیز از منازل مردم جمع می کردند و برای فروش صادر می کردند شهر تبریز و روستاهای هم جوارش از هریس از اولین مناطقی بودند که این کارگاهها در آن ها احداث گشت 

تجار متهور تبریزی طرحی از طرح های معمولی گردان ( لچک و ترنج ) را به منطقه هریس فرستادند و مشاهده کردند که قالی بافان منطقه این طرح را به حالت شکسته بافتند . در این دوره بود که صنعت قالی بافی در هریس پا به عرصه جدیدی گذاشت .در این زمان بیشترین استقبال از قالی های هریس در آمریکا می شد آن هم به دلیل هم خوانی سلیقه مردم آمریکا با این نوع فرش .

فرش هریس از گذشته تا به امروز سیر تحولی بسیاری داشته است .

1- دوره صفوی : طرح های گردان و نیم گردان که به شدت خصوصیات طرح ها و نقوش و سبک قالیبافی دوره صفوی را دارد .

2- دوره قاجار: (19 م ) در این دوره نقوش به شکل نیم گردان در آمده است ، و رو به سمت شکسته شدن دارد ولی کاملا شکسته نشده بیشترین تنوع را در نقش ها در این دوره می بینیم .


آغاز تجارت قالیهای ایرانی به اروپا در این دوره بوده است .

با بررسی قالیها تا این دوره می بینیم که هریس اصالت بافت و طرح خود را حفظ کرده است .

3- دوره معاصر : ( صد سال اخیر – اوایل قرن 20 م )

طرح ها از حالت گردان خارج شد و حالت شکسته تری را یافت . ( قرن 11 ه . ق طرح قاب قابی درختی )

 

(تصویرقرن 13 ه . ق طرح افشان شاه عباسی )